اينكه يا به زيد 10 درهم بدهكارم و يا 12 درهم ، احتياط به اينست كه 12 درهم را بپردازم ولى مىتوانم از راه بيّنه يا سؤال از زيد و يا مراجعه به يادداشتهاى خودم ظن به يك طرف پيدا كنم حال آيا با تمكن از امتثال تفصيلى ظنى مىتوانم به امتثال اجمالى و احتياط قناعت كنم يا خير ؟ مقتضاى قاعده اينست كه : آرى زيرا در توصليات غرض انجام واجب واقعى و ذات العمل است و هيچ خصوصيتى دخالت ندارد و با احتياط هم به واجب واقعى رسيدم پس غرض حاصل شد پس واجب ساقط شد و از نظر شرعى هم امتثال اجمالى بلامانع است صورت دوّم : عمل توصلى است و احتياط هم مستلزم تكرار است فى المثل اجمالا مىدانم كه يا به زيد 10 درهم بدهكارم و يا به بكر 10 دينار در اينجا احتياط به اينست كه دو عمل انجام دهم يكى اينكه ده درهم به زيد بپردازم و ديگر اينكه 10 دينار هم به بكر بدهم ولى تمكن دارم از تحصيل ظن تفصيلى به يك طرف آيا با قدرت بر امتثال تفصيلى جاى امتثال اجمالى هست يا خير ؟ مقتضاى قاعده اينست كه آرى به همان بيان صورت اول و شرعا هم بلا مانع است فيجوز الامتثال الاجمالى صورت سوّم : عمل تعبدى است و احتياط مستلزم تكرار نيست فى المثل علم اجمالى دارم كه يا نماز نه جزئى بر من واجب است بدون سوره و يا ده‌جزئى واجب است كه مع السّورة باشد ، در اينجا احتياط به اتيان نماز ده‌جزئى است ولى قدرت دارم كه به روايات مراجعه كنم و از طريق يك خبرى كه در يك كتاب حديثى غير مشهور هم هست ظن به يك طرف پيدا كنم آيا با تمكن از امتثال تفصيلى ظنى مىتوانم به امتثال اجمالى قناعت كنم ؟ مقتضاى قاعده اينست كه : آرى زيرا كه غرض اطاعت امر مولى و امتثال فرمان خدا است و اين غرض با اتيان اكثر حاصل شده ديگر چه نيازى به تحصيل ظن تفصيلى دارم ؟ امّا از نظر شرعى : دو مانع وجود دارد : 1 - دليل انسداد : اين دليل مىگويد : مواردى كه تحصيل ظن ممكن